دندان عقل

دندان هاي معروف به دندان عقل که از جمله آخرين دندانهاي انسان هستند که در فک هاي بالايي و پائيني کامل مي شوند عموماً با بروز مشکلاتي در افراد همراه هستند. اصولاً طبق تحقيقات انجام شده نسل بشر به علت تحليل رفتن فک ها به مرور زمان دچار مشکلاتي براي جاگيري اين دندانها شده است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، بشر به علت مصرف غذاهاي گرم و پخته و نرم به تدريج طي صدها و هزاران سال دچار تغييراتي در فک شده است و اين به صورت کوچکتر شدن فک و کمبود جا براي رويش دندانهاي عقل بروز کرده است.

دندان عقل به سومین دندان آسیاب بزرگ اطلاق می‌شود. این دندان كمی دیرتر از دندان‌های دیگر رشد می‌كند و در سنین 17 تا 21 سالگی‌ می‌روید. با رشد انسان و كوچك شدن فك، فضا برای رشد دندان عقل محدود شده و در نتیجه دندان عقل خود را به شكل نهفته و نیمه ‌نهفته نشان می‌دهد.

تحقیقات انجام شده در زمینه دندان‌های عقل نشان می‌دهد كه این دندان‌ها در بسیاری از موارد، مشكل‌ساز بوده و به جراحی ختم شده‌اند. دندان‌های عقل بعد از پوسیدگی، موجب پوسیدگی دندان‌های مجاور و عفونت در اطراف می‌شود و گاهی نیز با بستری ‌شدن در بیمارستان و جراحی همراه است.

از طرفی دندان عقل با توجه به اینكه در آخرین ردیف دندان‌ها رشد می‌كند و جای کمی برای رشد آن وجود دارد، به دندان‌های‌ مجاور فشار آورده و سبب كج قرار گرفتن دندان‌های دیگر می‌شود.

همچنین این دندان‌ها باعث بروز دردهایی در ناحیه مفصل فك، گوش، چشم و سر می‌شود و برای مقابله با پیدایش چنین دردهایی، بهتر است كه دندان‌های عقل توسط پزشك متخصص كشیده شود.

دندانهای عقل نهفته

اگر فک متناسب با رویش دندان رشد کافی نداشته باشد و یا به عبارت دیگر با رشک فک جا برای رویش این دندان فراهم نگردد و یا جهت و مسیر رویش آنها غیرعادی باشد،قادر به رویش نبوده و در استخوان نهفته باقی می‌مانند. دندانپزشکان با معاینه داخل دهان و با کمک رادیوگرافی وجود دندانهای عقل نهفته را تشخیص می‌دهند.

دندان عقل نهفته اگر درآورده نشود چه عوارضي دارد ؟

دندانهاي نهفته مشکلات عديده اي را مي توانند در آينده ايجاد نمايند :

۱- عفونت لثه ؛ لثه پوشاننده دندان نهفته اي که تعدادي از آن به محيط دهان باز شده بطور مکرر دچار عفونت و التهاب شده و دردناک مي شود .

۲ – عفونت استخوان

۳ – آبسه و سلوليت : اگر عفونت لثه درمان نشود به استخوان رسيده و باعث تخريب دندان و استخوان مي گردد . اگر عفونت از استخوان بگذرد و به بافتهاي نرم گونه ، گردن ، حلق و زيرزبان سرايت کند ايجاد آبسه و يا تورم منتشر بافت نرم را که سلوليت ناميده مي شود ميکند که توأم با درد ، تب ، تورم ، قرمزي و مشکل دربازکردن دهان خواهد بود .

۴ – صدمه به دندان مجاور : دندان نهفته با فشار بر ريشه دندان مجاور ممکن است باعث تحليل ريشه آن شود .

۵ – ايجاد کيست ؛ کيسه نارنجي تاج دندان رويش نيافته را در استخوان فک دربرگرفته است که بعد از رويش دندان به داخل حفره دهان از بين مي رود . اگر دندان رويش نيابد ممکن است بزرگ شدن و تبديل به کيست گردد . کيست ها تدريجاً بزرگ شده و سبب تخريب و تضعيف استخوان و مشکلات بعدي مي گردند .

۶ – درد ؛ يک دندان عقل نهفته مي تواند ايجاد دردهاي با علت نامشخص و منتشر به نواحي سروگردن نمايد .

۷ – حرکت دنداني : اعتقادي وجود دارد که ممکن است فشار ناشي از اين دندانها سبب بي نظمي در رديف دندانها شود که از نظر علمي ثابت شده نمي باشد .

درآوردن دندان‌های عقل در سنین سالمندی ممکن است این مشكلات را به همراه داشته باشد:

با افزایش سن ریشه‌ها قطورتر شده و ممکن است کشیدن دندان را سخت‌تر کند، التیام ضعیف‌تر بعد از کشیدن دندان، پوسیدگی دندان‌های مجاور، احتمال فک جوش شدن دندان، احتمال شکسته شدن استخوان در افراد پیر در حین جراحی و درآوردن دندان، کاهش تحمل بیمار به دلیل شرایط سنی و درمان‌های پزشکی از قبیل مصرف داروهای قلبی، ریوی و … .

توجه كنید كه اگر این دندان تصمیم به رویش و قرار گرفتن در محیط دهان را داشته باشد، پیش از این‌كه شما تولد 20 سالگی را جشن بگیرید، سر و كله‌اش در دهانتان پیدا می‌شود. بنابراین اگر تا این سن خبری از دندان عقلتان نشده است، باید به فكر جراحی آن و خارج كردنش باشید.

اگر سن شما از 40 سالگی گذشته است و هیچ مشكلی با دندان عقل‌تان ندارید، بهتر است دیگر به فكر خارج كردن آن نباشید، چون بعید به نظر می‌رسد بعد از این نیز دچار بیماری‌های لثه، پوسیدگی و یا تغییرات كیستیك در اطراف این دندان شوید. فقط كافی است هر 1 یا 2 سال یك‌بار، یك عكس رادیوگرافی از دندانتان تهیه كنید تا مطمئن شوید هیچ عارضه جانبی وجود ندارد.

ردپای عفونت دور دندان عقل

گاهی در پشت دندان عقل‌تان، یك تكه از مخاط قرار دارد كه گاهی روی سطح دندان عقل را می‌پوشاند كه با فشار دندان‌های بالا زخمی می‌شود. گاهی هم مواد غذایی زیر این گوشت اضافی گیر می‌کند و میكروب‌ها هم به این محل هجوم می‌برند، بنابراین چیزی نمی‌گذرد كه در اطراف دندان عقل‌تان یك عفونت دردناك و بدبو ایجاد می‌شود.

در این شرایط شما باید به دندان پزشك مراجعه كنید تا زیر این بافت اضافی را شستشو داده و باقیمانده مواد غذایی را پاك كند، ولی برای این‌كه پس از این دیگر با این مشكل روبه‌رو نشوید، باید با جراحی دندان عقل و خارج كردن آن، این محل تجمع خرده‌های غذایی و میكروب‌ها را برای همیشه از بین ببرید.
وقتی عقل راهش را گم می‌كند

گاهی دندان عقل شما كاملا به صورت افقی در استخوان فك قرار گرفته است و به‌جای این‌كه عمودی بالا بیاید به سمت جلو، حركت می‌كند. در این شرایط ریشه دندان آسیای دوم را قربانی حركت نادرست خود می‌كند.

اگر شما در این شرایط برای جراحی دندان عقل‌تان اقدام نكنید، پس از مدتی ریشه دندان آسیای دومتان تحلیل می‌رود و باید ریشه این دندانتان را نیز درمان کنید. بنابراین با گرفتن یك عكس رادیوگرافی، از رویش صحیح دندان عقلتان مطمئن شوید.

عقل فدای ارتودنسی

گاهی ممكن است شما فضای كمی برای حركت دادن دندان‌ها و مرتب كردنشان داشته باشید. در این شرایط گاهی متخصص ارتودنسی قبل از شروع درمان ارتودنسی به شما توصیه می‌كند دندان عقل‌تان را با جراحی از دهان خارج كنید؛ به‌ویژه هنگامی كه لازم است برای مرتب كردن دندان‌هایتان، دندان‌های آسیاب را عقب بكشید.

همچنین گاهی شما دندان‌هایتان را ارتودنسی می‌كنید و همه دندان‌ها پس از خاتمه مدت درمان مرتب می‌شوند، ولی هنوز مقداری شلوغی در دندان‌های جلوی فك پایین باقی است. در این مورد نیز ممكن است دندان پزشكتان به شما توصیه كند كه دندان عقلتان را جراحی كنید تا این بی‌نظمی اندك باقی‌مانده نیز برطرف شود.

در صورتيکه اين دندانها با مشکل مواجه شوند يکي از اقدامات لازم براي درمان آنها جراحي و در آوردن آنهاست. بهترين سن براي انجام اين عمل قبل از 20 سالگي است. چرا که عوارض و درد کمتري ناشي از آن وجود دارد.

اگر سنين بالاي 40 سال اقدام به اين عمل بشود احتمال عوارض و مشکلات زيادتر است. در اين سنين اگر عوارضي وجود نداشته باشد و دندان دچار مشکلاتي مثل عفونت و آبسه و يا تغييرات ديگر نشود نيازي به خروج پيشگيرانه آنها با استفاده از عمل جراحي نيست.

لثه در اطراف اين دندان نيز گاه با مشکلات خاصي روبرو مي شود. احتمال عفونت و آبسه در آن زياد است. در اين شرايط بايد به دندانپزشک مراجعه کنيد تا با اقدامات خاصي آن را از وضعيت فعلي خارج کند.

پس از عمل جراحي نيز احتمال خونريزي زياد است و بايد يک عدد گاز را حدود نيم ساعت درون دهانتان نگه داريد. حداقل 3 تا 4 ساعت نيز نبايد صحبت کنيد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، سيگار کشيدن احتمال خونريزي از محل را زياد مي کند. 12 ساعت بعد از کشيدن دندان، سيگار نکشيد تا خونريزي اتفاق نيفتد. براي خوردن مايعات نيز تا 12 ساعت از ني استفاده نکنيد. انجام ورزش و فعاليت نيز تا فرداي روز عمل جراحي ممنوع است.

زير سرتان را شب پس از جراحي بالا نگه داريد و بالش مناسب استفاده کنيد. براي مثال از 2 بالش براي خواب استفاده کنيد.

مقداري يخ درون پارچه قرار دهيد تا تورم ناشي از عمل کم شود و روز اول بعد از عمل استفاده کنيد.

دندان پزشك از شما می‌خواهد، پس از كشیدن (خارج كردن) یا جراحی دندان عقل تان یك عدد گاز مرطوب را حدود نیم ساعت در این محل و درون دهانتان نگه دارید، به این ترتیب شما به خودتان كمك خواهید كرد كه زودتر خونریزی از محل جراحی قطع شود و با تشكیل لخته در محل جراحی، خونریزی متوقف شود. حداقل 3 تا 4 ساعت نباید صحبت كنید.

توجه كنید شما ممكن است تا فردای روز جراحی، مقداری خون در دهانتان ترشح شود كه كاملاً طبیعی است. در این موارد یك تكه گاز استریل كوچك را در محل جراحی قرار دهید.

شما نباید از نی برای نوشیدن نوشابه استفاده كنید.

اگر خون در دهانتان جمع شده است نباید آن را بیرون تف كنید، بلكه باید تلاش كنید بزاق تان را به‌جای تف كردن، ببلعید. كشیدن دندان یا ورزش كردن تا فردای روز جراحی ممنوع است، چون افزایش گردش خون باعث خونریزی مجدد از محل جراحی می‌شود.

گاهی شب پس از جراحی، هنگام خواب مشاهده می‌كنید بالشتان خونی است. نشت مقداری خون طبیعی است، نگران نباشید. تلاش كنید زیر سرتان را در شب پس از جراحی، بالاتر از حالت عادی نگه دارید. برای این كار می‌توانید 2عدد بالش زیر سرتان بگذارید.

روز دوم نيازي نيست ولي روز سوم کمپرس صورت با پارچه گرم و مرطوب مفيد است.

تمیز نگه داشتن دندان ها و دهان منجر به التیام زخم جراحی می‌شود. بنابراین فردای روز جراحی دست به‌كار شوید. نصف قاشق جایخوری نمك را در یك لیوان آب ولرم بریزید و روزی 3 مرتبه دهانتان را با آن شستشو دهید.

شما می‌توانید در روز سوم و یا چهارم پس از جراحی، مسواك زدن و نخ كشیدن دندان هایتان را از سر بگیرید.دقت كنید هنگام مسواك زدن دندان های مجاور ناحیه جراحی، موجب كنده شدن لخته تشكیل شده نشوید، چرا كه در این صورت دوباره درد و خونریزی شروع خواهد شد.

درآوردن ديرتر دندانهاي عقل تا سنين بالاتر و سالمندي چه مشکلاتي دارد ؟

موکول نمودن درآوردن دندانهاي عقل به سنين سالمندي ممکن است مشکلات ذيل را به همراه داشته باشد :

با افزايش سن ريشه ها قطورتر شده و ممکن است کشيدن دندان را سخت تر کند .

التيام ضعيف تر بعد از کشيدن دندان

پوسيدگي دندانهاي مجاور

احتمال فک جوش شدن دندان

احتمال شکسته شدن استخوان در افراد پير در حين جراحي و درآوردن دندان

کاهش تحمل بيمار به دليل شرايط سني و درمانهاي پزشکي از قبيل مصرف داروهاي قلبي ، ريوي و …